Drone satın alan kullanıcıların en sık merak ettiği konulardan biri, herhangi bir eğitim veya pilotluk belgesi almadan uçuş yapılıp yapılamayacağıdır. Bu sorunun cevabı; kullanılan drone’un ağırlığına, uçuşun amacına ve uçuş yapılacak bölgeye göre değişir.
Bazı hobi amaçlı uçuşlarda ticari drone pilotluğu eğitimi zorunlu olmayabilir. Ancak bu durum, drone’un herhangi bir kayıt veya izin olmadan her yerde uçurulabileceği anlamına gelmez.
Türkiye’de insansız hava aracı kullanımıyla ilgili işlemler Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Drone’un ağırlığı 500 gram veya üzerindeyse kullanıcının İHA Kayıt Sistemi’ne kayıt olması gerekir. Ayrıca serbest uçuş bölgeleri dışında yapılacak uçuşlarda izin alınması zorunludur.
Bu nedenle drone kullanmadan önce yalnızca “Ehliyetim var mı?” sorusuna değil; kayıt, eğitim, sigorta ve uçuş izni yükümlülüklerinin tamamına bakılmalıdır.
Drone Ehliyeti Nedir?
Halk arasında “drone ehliyeti” olarak adlandırılan belge, genellikle İHA pilot eğitim sertifikasını veya pilotluk yetkisini ifade eder.
Ancak drone kullanımıyla ilgili süreç tek bir belgeden oluşmaz. Bir uçuş için aşağıdaki işlemlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekebilir:
İHA pilot kaydı,
Drone veya İHA cihaz kaydı,
Ticari pilot eğitim sertifikası,
İşletme kaydı,
Uçuş izni,
Sigorta,
Operasyona özel diğer izinler.
Bir kişinin drone pilotluk eğitimi almış olması, cihazının otomatik olarak kayıtlı olduğu veya her bölgede uçuş yapabileceği anlamına gelmez. Benzer şekilde drone’un kayıtlı olması da pilotun ticari faaliyette bulunmak için gerekli eğitim koşullarını karşıladığı anlamına gelmez.
Ehliyetsiz Drone Uçurmak Mümkün mü?
Drone’unuzu yalnızca bireysel, sportif veya hobi amacıyla kullanıyorsanız bazı kategorilerde ticari İHA pilotluk eğitimi almadan uçuş yapmanız mümkün olabilir.
Ancak uçuşun yasal olması için şu koşullar ayrıca değerlendirilmelidir:
Drone’un ağırlığı,
Pilot ve cihaz kayıt durumu,
Uçuş bölgesinin serbest veya izne tabi olması,
Uçuşun ticari nitelik taşıyıp taşımaması,
Bölgesel veya geçici uçuş yasakları,
İnsanların ve çevrenin güvenliği.
Dolayısıyla “Drone ehliyeti olmadan uçuş yapılabilir” ifadesi tek başına eksik kalır. Eğitim zorunluluğu bulunmayan bir uçuşta bile kayıt veya uçuş izni zorunluluğu bulunabilir.
Hobi Amaçlı Uçuşlarda Drone Ehliyeti Gerekir mi?
İHA0 ve İHA1 kategorisindeki drone’ların bireysel veya hobi amaçlı kullanımında ticari pilot eğitimi şartları aynı şekilde uygulanmaz. Ancak cihazın ağırlığı 500 gram veya üzerindeyse İHA Kayıt Sistemi’ne kayıt işleminin yapılması gerekir.
Hobi amaçlı uçuş yapan bir kullanıcının şu kurallara dikkat etmesi gerekir:
Drone’un kayıt zorunluluğunu kontrol etmek,
Pilot kaydını tamamlamak,
İHA üzerine oluşturulan kare kodu yerleştirmek,
Uçuş bölgeleri haritasını incelemek,
Serbest bölge dışındaki uçuşlar için izin almak,
Yerel makamların ilan ettiği geçici yasakları kontrol etmek,
Kalabalık ve meskûn alanlarda izinsiz uçuş yapmamak.
Hobi amacıyla uçuş yapılması, kullanıcıyı güvenlik ve izin kurallarından muaf tutmaz.
Ticari Drone Uçuşlarında Ehliyet Zorunlu mu?
Drone ile ücret karşılığında hizmet sunulması veya bir işletmenin ticari faaliyetleri kapsamında uçuş gerçekleştirilmesi durumunda ticari İHA kuralları gündeme gelir.
Ticari faaliyete örnek olarak şunlar gösterilebilir:
Düğün ve organizasyon çekimleri,
Emlak tanıtım videoları,
Sosyal medya ve reklam çekimleri,
Kurumsal tanıtım filmleri,
Haritalama ve arazi ölçümü,
İnşaat ve şantiye takibi,
Tarımsal görüntüleme,
Çatı ve cephe kontrolü,
Güneş paneli incelemeleri,
Sinema ve televizyon prodüksiyonları.
Ticari işlem gerçekleştirecek kişilerin İHA Kayıt Sistemi’nde ticari kayıt türünü seçmesi ve bağlı oldukları tüzel kişilik adına gerekli işlemleri tamamlaması gerekir.
Ticari amaçlı uçuşlarda sisteme kayıtlı İHA’larla gerçekleştirilecek tüm uçuşlar için uçuş izni alınması gerektiği de SHGM’nin ticari işlemler bilgilendirmesinde belirtilmektedir.
Bu nedenle ücretli veya kurumsal bir hizmet kapsamında drone kullanacak kişilerin, yalnızca hobi amaçlı kullanıcılar için geçerli kurallara göre hareket etmemesi gerekir.
500 Gramın Altındaki Drone’larda Ehliyet Gerekir mi?
500 gram sınırı, Türkiye’deki İHA kayıt sistemi açısından önemli bir ölçüttür. SHGM’nin bilgilendirmesine göre ağırlığı 500 gram veya üzerinde olan İHA’ların sisteme kaydedilmesi gerekir.
500 gramın altındaki drone’larda genel kayıt yükümlülüğü farklı uygulanabilir. Bununla birlikte SHGM’nin sıkça sorulan sorular bölümünde, 500 gramın altındaki İHA’ların da ilgili kayıt ücreti ödenerek sisteme kaydedilebildiği belirtilmektedir. Kayıtlı bir cihazla sistem üzerinden uçuş izni başvurusu yapılabilir.
Drone’un 500 gramdan hafif olması şu kuralların ortadan kalktığı anlamına gelmez:
Uçuşa yasak bölgeler,
Havalimanı çevresindeki kısıtlamalar,
Askerî ve güvenlik bölgeleri,
Kalabalık alanlara ilişkin kurallar,
Yerel makamların uçuş yasakları,
Özel hayatın gizliliği,
Kişisel verilerin korunması,
Üçüncü şahıslara verilebilecek zararlara ilişkin sorumluluklar.
Bu nedenle “Drone 500 gramın altında, istediğim yerde uçurabilirim” düşüncesi doğru değildir.
Drone Kaydı Olmadan Uçuş Yapılabilir mi?
Ağırlığı 500 gram veya üzerinde olan bir drone için İHA Kayıt Sistemi’ne kayıt olunması gerekir. Kayıt işlemi sırasında hava aracı sisteme tanımlanır ve gerekli onaylardan sonra kare kod oluşturulur.
SHGM’nin yardım sayfasında, oluşturulan kare kodun drone’un düz bir yüzeyine sağlam şekilde yapıştırılması gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca pilot tanımlanmadan kare kod oluşmayacağı ve cihazın uçuşa hazır hâle gelmeyeceği açıklanmaktadır.
Bu nedenle kayıt zorunluluğuna tabi bir drone’u kaydetmeden uçurmak doğru değildir.
Drone kayıt işlemi ile pilot kaydı da birbirinden farklıdır. Hava aracının kayıtlı olması, onu kullanan kişinin pilotluk veya ticari eğitim şartlarını otomatik olarak karşıladığı anlamına gelmez.
Pilot Kaydı Olmadan Drone Uçurulabilir mi?
Kayıt zorunluluğuna tabi operasyonlarda yalnızca drone’un değil, pilotun da sistemde tanımlanması gerekir.
Özellikle ticari işletme adına uçuş gerçekleştirecek pilotun önce kendi pilot kaydını oluşturması, ardından ilgili işletmenin sistemine tanımlanması gerekebilir.
Pilot kaydı sırasında kullanıcının kimlik bilgileri, eğitim durumu ve ilgili kategoriye ait belgeleri talep edilebilir. Gerekli işlemler tamamlanmadan ticari uçuş gerçekleştirilmemelidir.
Drone Ehliyeti Uçuş İzni Yerine Geçer mi?
Drone ehliyeti veya İHA pilot sertifikası, uçuş izninin yerine geçmez.
Pilotluk belgesi kişinin belirli bir kategoride eğitim aldığını gösterirken uçuş izni; belirli bir bölge, tarih, saat ve operasyon için verilir.
SHGM İHA Kayıt Sistemi’nde serbest bölge olarak gösterilen yeşil alanların dışında uçuş gerçekleştirmek isteyen kullanıcıların izin alması gerekir. Uçuş izni başvurusu yapılabilmesi için kullanıcının öncelikle sisteme kayıt olması gerekmektedir.
Pilotluk belgesine sahip olsanız bile aşağıdaki bölgelerde doğrudan uçuş yapamazsınız:
Uçuşa yasaklı bölgeler,
Havalimanı ve heliport çevreleri,
Meskûn alanlar,
Kalabalık veya çok kalabalık bölgeler,
Askerî alanlar,
Güvenlik açısından sınırlandırılmış bölgeler,
Geçici uçuş yasağı ilan edilen alanlar.
Uçuş öncesinde SHGM sistemindeki Uçuş Bölgeleri Haritası kontrol edilmelidir. Yerel yönetimler ve mülki idareler tarafından getirilen geçici uçuş yasakları da ayrıca araştırılmalıdır.
Serbest Bölgelerde Ehliyetsiz Uçuş Yapılabilir mi?
Serbest uçuş bölgeleri, SHGM İHA Kayıt Sistemi’ndeki haritada yeşil olarak gösterilen alanlardır.
Hobi amaçlı ve eğitim zorunluluğu bulunmayan bir kategoride uçuş gerçekleştirilecekse serbest bölgede ayrı bir uçuş izni gerekmeyebilir. Ancak bu durumda da:
Pilot ve cihaz kayıt şartları tamamlanmalı,
Drone uygun ağırlık kategorisinde olmalı,
Uçuş güvenliği sağlanmalı,
Görüş mesafesi korunmalı,
İnsanlardan ve yapılardan güvenli mesafede uçulmalı,
Bölgesel yasaklar kontrol edilmeli,
Özel hayatın gizliliğine dikkat edilmelidir.
Yeşil bölgede bulunmak, kullanıcıya sınırsız uçuş yetkisi vermez. Pilot, gerçekleştirdiği operasyonun güvenliğinden ve meydana gelebilecek zararlardan sorumludur.
Kalabalık Alanlarda Drone Uçurulabilir mi?
Kalabalık veya çok kalabalık bölgelerde drone uçurmak yüksek güvenlik riski taşır.
SHGM’nin bilgilendirmesine göre uçuşa yasaklı, meskûn, kalabalık veya çok kalabalık bölgelerde uçuş yapılabilmesi için izin alınması gerekir.
Konser, festival, düğün, spor müsabakası, miting veya benzeri etkinliklerde drone kullanımı sırasında bir teknik arıza yaşanması ciddi yaralanmalara ve maddi zararlara neden olabilir.
Bu nedenle pilotun:
Operasyon alanını önceden incelemesi,
Uygun izinleri alması,
Acil iniş alanı belirlemesi,
Batarya ve ekipman kontrollerini yapması,
İnsanların üzerinden uçuş gerçekleştirmemesi,
Hava koşullarını değerlendirmesi
gerekir.
Drone ile Çekim Yapmak Ticari Kullanım Sayılır mı?
Her görüntü kaydı otomatik olarak ticari faaliyet değildir. Kişinin tatil sırasında kendi kullanımı için görüntü çekmesi ile bir müşteri için reklam videosu hazırlaması aynı kapsamda değerlendirilmez.
Aşağıdaki durumlarda uçuş ticari nitelik taşıyabilir:
Çekim karşılığında ücret alınması,
Bir müşteriye profesyonel hizmet sunulması,
Şirket veya marka adına içerik üretilmesi,
Görüntülerin reklam kampanyasında kullanılması,
Drone çekiminin ücretli hizmet paketine dâhil edilmesi,
Çekimlerin gelir elde etmek amacıyla hazırlanması.
Ticari faaliyet gerçekleştirecek kullanıcıların ticari kayıt ve uçuş izni süreçlerini tamamlamaları gerekir. İHA Kayıt Sistemi’nde de ticari amaçlı ithalat, satış, alış ve uçuş işlemleri yapacak kişilerin ticari kayıt türünü seçmesi gerektiği belirtilmektedir.
Uçuşun ticari olup olmadığı konusunda tereddüt yaşanıyorsa işlem öncesinde SHGM’den veya yetkili bir İHA eğitim kuruluşundan bilgi alınması daha güvenlidir.
Ticari Uçuşlarda Sigorta Gerekir mi?
Ticari drone uçuşlarında yalnızca pilotluk eğitimi ve uçuş izni yeterli olmayabilir. Sigorta yükümlülüğü de bulunmaktadır.
SHGM’nin sorumluluk ve sigorta bilgilendirmesine göre:
Tüm İHA sahipleri ve işleticileri üçüncü şahıslara verebilecekleri zararlardan sorumludur.
Ağırlığına bakılmaksızın ticari faaliyet gerçekleştiren İHA’lar için üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası yaptırılması gerekir.
Gerekli sigorta olmadan ticari uçuş yapılamaz.
Bu nedenle ticari bir operasyon öncesinde eğitim, kayıt, izin ve sigorta koşullarının birlikte kontrol edilmesi gerekir.
Drone Ehliyeti Olmadan Uçuş Yapmanın Cezası Var mı?
Drone uçuşlarında uygulanabilecek yaptırımlar yalnızca pilotluk belgesinin bulunmamasına bağlı değildir.
Şu durumlar idari veya hukuki sonuçlara neden olabilir:
Kayıt zorunluluğuna tabi drone’un kaydedilmemesi,
Ticari eğitim şartları tamamlanmadan uçuş yapılması,
Gerekli uçuş izninin alınmaması,
Yasak veya sınırlandırılmış bölgelerde uçuş yapılması,
Havalimanı çevresinde hava trafiğinin tehlikeye atılması,
Kalabalık alanlarda izinsiz uçulması,
Üçüncü şahıslara zarar verilmesi,
Özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi,
Ticari uçuşta sigorta yükümlülüğünün yerine getirilmemesi.
Uygulanabilecek işlem, ihlalin niteliğine ve yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Ayrıca cihazın düşmesi, maddi hasar veya yaralanmaya neden olması durumunda pilotun hukuki ve cezai sorumluluğu doğabilir.
Drone Uçurmadan Önce Yapılması Gereken Kontroller
Drone uçuşu öncesinde aşağıdaki kontrol listesinin uygulanması yararlı olacaktır:
Drone’un batarya, kamera ve aksesuarlarla birlikte toplam kalkış ağırlığını belirleyin.
Cihazın kayıt zorunluluğuna tabi olup olmadığını kontrol edin.
Uçuşun hobi veya ticari amaçlı olduğunu netleştirin.
Gerekli pilot ve cihaz kayıtlarını tamamlayın.
Ticari kullanım varsa ilgili eğitim koşullarını karşılayın.
Ticari uçuş için sigorta yükümlülüğünü kontrol edin.
SHGM Uçuş Bölgeleri Haritası’nı inceleyin.
Yeşil bölge dışında uçulacaksa izin başvurusu yapın.
Yerel ve geçici uçuş yasaklarını araştırın.
Hava durumunu, rüzgârı ve görüş mesafesini kontrol edin.
Kalkış ve acil iniş alanlarını önceden belirleyin.
İnsanların ve özel mülklerin güvenliğini gözetin.
Drone Ehliyeti Olmadan Kimler Uçuş Yapabilir?
Genel olarak ticari pilotluk eğitimi zorunluluğu bulunmayan hobi kullanıcıları, gerekli kayıt ve izin şartlarını karşılamaları durumunda uçuş yapabilir.
Ancak aşağıdaki koşullar birlikte değerlendirilmelidir:
Uçuş bireysel veya sportif amaçlı olmalıdır.
Drone’un kategorisi ve ağırlığı belirlenmelidir.
Gerekliyse pilot ve cihaz kayıtları tamamlanmalıdır.
Uçuş serbest bölgede gerçekleştirilmelidir veya gerekli izin alınmalıdır.
Kalabalık, yasaklı ve sınırlandırılmış alanlardan kaçınılmalıdır.
Uçuş güvenliği kurallarına uyulmalıdır.
Ticari faaliyet kapsamında uçuş yapacak kişilerin ise ilgili ticari eğitim, kayıt, uçuş izni ve sigorta yükümlülüklerini tamamlaması gerekir.
Sonuç
Drone ehliyeti olmadan uçuş yapılıp yapılamayacağı; drone’un ağırlığına, kullanım amacına ve uçuş bölgesine göre belirlenir.
Hobi amacıyla kullanılan bazı İHA kategorilerinde ticari pilotluk eğitimi zorunlu olmayabilir. Ancak bu durum kayıt, uçuş izni ve güvenlik kurallarının geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Özellikle şu ayrımlar doğru yapılmalıdır:
Drone ehliyeti ile pilot kaydı aynı işlem değildir.
Pilot kaydı ile cihaz kaydı aynı işlem değildir.
Drone ehliyeti, uçuş izninin yerine geçmez.
500 gram ve üzerindeki İHA’ların kayıt edilmesi gerekir.
Serbest bölge dışında uçuş için izin alınmalıdır.
Ticari uçuşlarda ilave eğitim, izin ve sigorta yükümlülükleri bulunabilir.
Drone uçurmadan önce SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden cihazın kayıt durumu, pilot bilgileri ve uçuş bölgesi kontrol edilmelidir.
Not: İHA mevzuatı, başvuru şartları ve bölgesel uçuş kısıtlamaları zaman içinde değişebilir. Uçuş öncesinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün güncel duyuruları ve İHA Kayıt Sistemi esas alınmalıdır.
